Quốc Gia Hành
Chánh    >> Home


T́nh Nàng Ca Kỹ

     Tô Đông Pha là một danh sĩ đời Tống bên Tàu, đậu Á-nguyên lúc mới mười chín tuổi. Dưới mắt các vị Hàn Lâm thời đó, Tô Đông Pha là một thiên tài, vị Hàn Lâm chánh chủ khảo coi họ Tô là một v́ sao sáng chói nhất, xuất hiện dưới bầu trời đại Tống.
     Tuy vậy với ḷng tị hiềm, Tể tướng Hàn Kỳ chỉ bổ Tô Đông Pha làm việc ở Sử quán mà thôi, ông nghĩ đây là cơ quan không có quyền lực, Tô Đông Pha về đây chỉ lụn bại dần. Nhưng đối với Tô Đông Pha đây là dịp may mắn, ông say sưa đọc sách, dần dần ông đọc hết sách của cung đ́nh, nhờ vào trí tuệ của người xưa để lại mà Tô Đông Pha trưởng thành hơn.
     Sau đó Tô Đông Pha giữ chức Gián Quan, nhưng v́ ông chống lại Biến Pháp của Tể tướng Vương An Thạch, với ḷng cương nghị ông đàn hạch bọn tham quan ô lại quanh Tể tướng. V́ lẽ đó, con đường hoạn lộ của Đông Pha rất long đong, cuộc đời ông ch́m nổi gian truân !
     Chỉ ở thủ đô Khai Phong một thời gian ngắn, bị đổi ra Hàng Châu, tuy vậy Tô Đông Pha cảm thấy dễ chịu, v́ xa lánh đươc bọn quyền thần. Phong cảnh Hàng Châu rất đẹp, khi hậu mát mẻ, quanh năm cây cỏ xanh tươi, ở đây có ḍng sông Tiền Đường chảy qua, xanh như ngọc, những chiếc thuyền nan xuôi ngược trên sông trong buổi hoàng hôn mơ màng như tranh thủy mạc ! Trong cảnh nên thơ đó, Tô Đông Pha sáng tác nhiều, ông vẽ, ông làm thơ.
     Thiếu nữ Hàng Châu yêu kiều tha thướt, ăn mặc lịch sự, ưa nh́n, quyến rũ khách tha phương. Ai đến Hàng Châu rồi không muốn ra đi v́ quyến luyến với các người đẹp Tây Hồ.
     Đêm đêm hai bên bờ sông quanh Tây Hồ, hương hoa ngào ngạt, từ trong các trà thất dưới rặng liễu buông mành, tiếng đàn, tiếng hát tỏa ra làm ngây ngất ḷng người, nhất là ai đó có chút hồn thơ lăng mạn .
     Mỗi lần ra chơi Tây Hồ, Tô Đông Pha được các nàng ca nữ ân cần đón tiếp.
     Các nàng không nhận tiền của thi nhân, chỉ xin thi nhân một bài thơ hay một ca khúc, trong đó có nàng Triệu Vân là trẻ nhất,, tiếng ca của nàng rất lạ, ẩn sâu một nỗi sầu mênh mông, nức nở, có khi lan tỏa du dương khiến cho mặt hồ Tây gợn sóng.
     Tô Đông Pha gặp nàng và đă mến nàng, không đêm nào đi chơi mà không ghé qua trà thất Cây Liễu Hồ Tây, Triệu Vân lúc nào cũng đợi Đông Pha để hai hồn nghệ sĩ lẫn vào nhau, thơ của Đông Pha tuôn ra, thấm vào tiếng hát, tiếng đàn của Triệu Vân, làm cho hồn người quanh đó ngất ngây như say như tỉnh !
     Một đêm Đông Pha đang say bên nàng Triệu Vân, có người đến mách với Vương Nhuận Chi là vợ của Tô Đông Pha. Nhưng Nhuận Chi là một phụ nữ tuyệt vời, bà không hề nổi trận tam bành, trái lại bà ôn tồn:
     - Tôi hiểu nhà tôi, chàng yêu thanh sắc, nhưng không lụy thanh sắc. Chính thanh sắc giúp ư thơ của chàng thêm dồi dào, lời thơ thêm tuyệt mỹ, t́nh cảm được thâm sâu !
     Có lần Đông Pha đem chuyện Triệu Vân nói với nàng, và thú nhận rằng :
     "Thât khó ai tài giỏi trước mỹ nhân"
     Nghe như thế, Nhuận Chi cho chồng rất thành thật, đích thân nàng đi gặp Triệu Vân, và thương lượng với chủ trà thất chuộc Triệu Vân. Khi về đến nhà nàng hoan hỉ báo tin cho chồng rằng: Ít hôm nữa Triệu Vân sẽ về ở với ta, thiếp nghĩ về sau cô gái nầy sẽ giúp cho chàng rất nhiều !
     Vương Nhuận Chi là người đàn bà "vượng phu ích tử", luôn luôn lo cho chồng, và luôn luôn xót thương những cảnh đời phiêu bạt lầm than, nên khi Triệu Vân về lúc nào cũng cư xử như người em gái. Phần Triệu Vân được sự đùm bọc của Nhuận Chi, nàng rất yên ḷng v́ được thoát khỏi cảnh ca nhi nơi pḥng trà. Thuở đó tuy các ca nhi có tài đàn hát, có sắc đẹp nhưng bị người đời khinh rẻ "xướng ca vô loại", chủ nhân đối xử rất tệ bạc !
     Trong một mái nhà nhỏ êm ấm, giọng ca trầm buồn của Triệu Vân không những ḥa cùng trái tim của thi nhân mà c̣n chinh phục được tâm hồn đa cảm của Nhuận Chi. Đôi lúc bà nh́n Triệu Vân, thấy nàng thật lớn hơn nhiều so với tuổi . Nhuận Chi thấy cảm thương người ca nhi tài sắc, cũng như cảm phục tài hoa của thi sĩ Tô Đông Pha, nhưng Nhuận Chi rất buồn v́ có linh cảm rằng cả hai sẽ ch́m trong số kiếp long đong.
     Một hôm Nhuận Chi ngă xĩu trên bờ sông, Trịêu Vân d́u vào nhà, pha thuốc cho bà uống, tỉnh dậy bà âu yếm nh́n cô ca nhi ḿnh mua về, ḷng bà trở nên yên ổn, nghĩ rằng ngày nào người con gái nầy sẽ là trụ cột của gia đ́nh họ Tô. Bà nhớ có lần nói cùng Tô Đông Pha sẽ cưới Triệu Vân cho chàng !
     Nhuận Chi bảo Triệu Vân ngồi sát bên bà và bà tâm sự :
     - Khi nào nàng lấy nhà tôi, cái vinh th́ ít mà cái nhục th́ nhiều.
     Triệu Vân đáp lời:
     - Nhưng, thưa bà, cái vinh của ông vua th́ giả, mà cái vinh của thi nhân là thật !
     Nhuận Chi rất bất ngờ về câu trả lời của Triệu Vân và đem hỏi Đông Pha, được chàng giải thích:
     - Khi vua có quyền lực trong tay, ai dám không cúi đầu. Sự tôn vinh nầy không phát sinh từ cơi ḷng. C̣n thi nhân đâu có quyền hành, chỉ có ng̣i bút tuôn ra chữ nghĩa, chữ nghĩa kết thành ḍng, thành những bài thơ, gây bao xúc động cho ḷng người. Người ta yêu quư thi nhân, ḷng yêu quư ấy mới là thật !
     Có lúc Đông Pha đi xa, Nhuân Chi bảo Triệu Vân đàn cho bà nghe vài bản mà Tô Đông Pha vừa sáng tác. Triệu Vân so dây đàn và nói:
     - Em biết bà buồn và đang nhớ thi nhân lắm.
     Nhuận Chi im lặng, thầm nghĩ v́ sao cô gái nầy hiểu rơ cả nỗi ḷng của ta.
     Triệu Vân chọn những bài vui đàn để Nhuận Chi khuây khỏa nỗi ḷng, nhưng nước mắt Nhuận Chi vẫn chảy, sau khi tiếng đàn của Triệu Vân ngưng, Nhuận Chi nói :
     - Ta biết ta yểu mạng, ta muốn cưới nàng cho nhà ta, nhưng ta sợ em phải đau khổ !
     Triệu Vân nghe vậy, nàng gục đầu khóc, không biết là những giọt nứơc mắt đau khổ hay hạnh phúc ?
     Những ngày thơ mộng ở Hàng Châu thật qua mau, v́ Tô Đông Pha được lệnh chuyển về Mật Châu. Đây quả là chốn địa ngục, đất đai toàn sỏi đá, ruộng đất bạc màu. Vừa đến Mật Châu cả gia đ́nh Đông Pha bị cắt lương thực, lâm vào cảnh bị thiếu ăn. Ngày ngày Triêu Vân phải vào các khu vườn hoang nhặt rể linh chi cho gia đ́nh ăn đỡ đói !
     Bấy giờ Nhuận Chi đau ốm luôn, Triệu Vân trở nên là trụ cột của gia đ́nh họ Tô, chính nàng đích thân chăm sóc cho Vương Nhuận Chi. Trong những ngày đói khổ tại Mật Châu, Nhuận Chi lại thuyết phục Đông Pha cưới Triệu Vân. Thật sự Đông Pha rất quư người ca nhi nầy và cũng yêu nàng nữa, nhưng chàng ngại chỉ v́ tuổi nàng quá trẻ so với chàng. Măi một lúc lâu Đông Pha bước đến bên cạnh Triệu Vân và khẻ hỏi :
     - Nàng có muốn sống với ta chăng ?
     Triệu Vân im lặng và gật đầu !
     - Nàng có biết rằng nàng sẽ khổ suốt đời không ?
     Triệu Vân ôm chặt Đông Pha và th́ thầm :
     - Thiếp chỉ khổ v́ không được sống cùng thi nhân thôi !
     Trong một lễ cưới rất đơn giản, Nhuận Chi nắm tay Triệu Vân nước mắt lưng tṛng và nói :
     - Đám cưới của em chị lo không đủ ba mâm chị buồn lắm !
     Triệu Vân đáp:
     - Em thấy trong cơi đời nầy ít ai tốt như chị, ...trong cảnh khốn cùng của chúng ta ngày nay, lo cho em như vậy là quá sức rồi !
     Ba hôm sau lễ cưới Nhuận Chi chết !
     Bây giờ trọn gánh gia đ́nh đặt lên vai người ca nhi mới hơn mười tám tuổi. Ở Mật Châu ngoài việc quán xuyến gia đ́nh, Triệu Vân c̣n nuôi nấng, bảo bọc hơn bốn mươi trẻ mồ côi, lo cho chúng khỏi chết đói, dạy cho chúng học. Đứa nào cũng gọi Triệu Vân là Mẹ; thật tiếng gọi ấy đẹp và thiêng liêng biết bao !
     Rồi Tô Đông Pha phải rời Mật Châu đi trấn nhậm Hồ Châu, nơi đây là một đồng bằng thuộc lưu vực sông Dương Tử, cây cối quanh năm xanh tươi, ao hồ luôn tươi mát, ven những con sông nhỏ, các thôn trang bốn mùa hoa rực rỡ. Nhiều hôm sau việc công đường, Đông Pha lẩn thẩn đi qua những khu rừng, lên những ngọn đồi cảnh trí nên thơ, khiến hồn thi nhân đắm ch́m vào mộng, chàng ngủ quên dưới gốc cổ thu. Triệu Vân ở nhà đợi măi, lo lắng ...đi t́m, bắt gặp chàng thi sĩ đang ngủ say; lần nào nàng cũng lên tiếng đỡ lời : Cảnh ở đây đẹp quá, nếu thiếp có ở đây thiếp cũng ngủ. Đông Pha nh́n nàng, chàng rất hối hận, v́ đă làm cho nàng lo lắng.
     Tô Đông Pha thầm nghĩ, không ngờ đời ḿnh có những ngày tháng đẹp như thế nầy, bên cạnh Triệu Vân người thiếp trẻ đẹp, tài hoa, nhân hậu. Hỏi lại ḷng, Đông Pha nay đă yêu Triệu Vân như yêu một người vợ hiền thục tuyệt vời. Tuy c̣n trẻ, nhưng Triệu Vân rất b́nh tỉnh can trường trước những tai ương của Tô Đông Pha như bị giáng chức, tù đày, nàng hiểu rơ nước mắt chỉ làm yếu ḷng người tri kỷ của ḿnh mà thôi !
     Những ngày vợ chồng bị đày ra Hoàng Châu, chẳng những ngày ngày cùng chàng lo xây dựng cuộc sống, đêm đêm nàng ngồi cạnh chồng học tới khuya. Nàng thường giục Đông Pha làm việc phúc đức cho đời, cụ thể là đến phủ đường gặp viên Thái thú xin bỏ tục lệ giết đứa con thứ tư (mỗi gia đ́nh chỉ có 3 đứa con, nếu sanh đứa con thứ tư th́ đứa bé nầy bị nhận nước chết). Lời thỉnh cầu nầy được chấp nhận và Tô Đông Pha được cử làm hội trưởng hội bảo vệ trẻ em !
     Có lúc Đông Pha được trở về triều, làm việc trong Hàn Lâm Viện, và lănh chức Thị độc, chuyên giảng sách cho vua Triết Tôn. Sáng nào Triệu Vân cũng dậy sớm lo cho chồng ăn sáng, rồi dắt con bạch mă ra cổng, giúp cho bọn người hầu thêm dài giấc ngủ. Thời gian nầy, nàng thấy được ít hạnh phúc len vào đời sống hai người. Thỉnh thoảng nàng cùng Tô Đông Pha ra phố vào những hàng tơ lụa, nàng chỉ ngắm cho no mắt nhưng không hề mua sắm.
     Hai người thích xem tranh, thường dạo qua các pḥng tranh để thưởng ngoạn và bàn luận; có lần nàng chỉ tay vào bức tranh "đàn c̣ đang sải cánh lúc hoàng hôn", hỏi Đông Pha:
     - Đố chàng biết tranh nầy của ai ?
     Đông Pha cười đáp:
     - Tranh của Triệu Vân chớ của ai !
     Triệu Vân cười và kề sát Đông Pha nói thật êm :
     - Không phải !
     - Không phải của Triệu Vân th́ của Đông Pha vậy !
     Triệu Vân thật xúc động, nghe rơ tiếng t́nh yêu len vào tận đáy ḷng ḿnh.
    Trong pḥng tranh, có nhiều tác phẩm của các danh họa thuở đó; theo nhận xét của Triệu Vân th́: Mễ Phế đầy ấn tượng, Lư Long Nhân tài hoa, Hoàng Đ́nh Kiên nhẹ nhàng, Tô Đông Pha đầy chất thơ. Nghe Triệu Vân nói như vậy, Tô đông Pha cười ra tiếng.
     Với Đông Pha, Triệu Vân, là người phụ nữ được chàng quư trọng nhất, mặc dù tuổi nàng chỉ bằng tuổi con trai đầu ḷng của ông. Ngoài giọng ca đặc sắc, gợi mở cho Đông Pha nhiều ư thơ lạ, c̣n là người có ḷng bao dung, nhân hậu hiếm có.
     Lúc ở Mật Châu, nàng đă lập nên một cô nhi viên để nuôi trẻ mồ côi, nay nàng xin tiền các nhà giàu lập nên nhà dưỡng lăo. Nàng thường nói với Tô Đông Pha rằng:
     - Thi bá Tô Đông Pha vang danh, người thiếp Triệu Vân, không có danh nhưng có tấm ḷng bao la như biển !
     Triệu Vân lúc nào cũng bận rộn tất bật, phần lo cho dưỡng đường, phần lo cho Đông Pha. Lúc nầy có mang đứa con đầu ḷng. Niềm vui sắp làm mẹ, khiến nàng quên hết mọi khó nhọc; nàng tính từng ngày cho đứa con ra đời, nhưng trong một đêm mưa gió, Triệu Vân ngă té giữa đường, nàng lâm nạn, đứa con phải sanh non rồi chết. Cũng từ đó người phụ nữ nhân hậu nầy không bao giờ sinh con nữa !
     Họa vô đơn chí, Chương Đôn lên làm Tể tướng, là một kẻ bạo tàn, hắn học cùng thầy với Đông Pha, nhưng hắn ganh ghét tài năng của Đông Pha, nay có quyền trong tay, hắn làm cho Đông Pha khốn khổ đến cùng cực! Trước tiên hắn đưa Đông Pha về Anh Châu, khi vừa ổn định, hắn ra lệnh cho Đông Pha về Đàm Châu rồi Huệ Châu, Lôi Châu, cuối cùng đày ra hoang đảo Hải Nam !
     Trước hoàn cảnh bức bách như vậy mới thấy Triệu Vân là người rất chu đáo, quán xuyến mọi việc, lo cả cho vợ chồng Tô Mai là con của Đông Pha. Nàng chọn ra những ǵ cần thiết mang theo, những vật nào phải bỏ lại. Nhưng với sách vở nàng không bỏ lại quyển nào, đặc biệt là các bản thảo của Đông Pha. Nàng nâng niu quư trọng ngay những bài thơ Đông Pha không vừa ư vứt đi.
     Một lần Đông Pha hỏi :
     - Thơ tôi vứt đi mà thiếp giữ lại làm ǵ ?
     Triệu Vân đáp :
     - Sau nầy hậu thế cũng muốn biết phác thảo một bài thơ thành danh chứ ! Ông cũng đă từng đọc những phác thảo thơ của Đổ Phủ, ông đă phải khen nức nở là ǵ ?
     Đông Pha đắc ư cười và lớn tiếng:
     - Đúng, đúng, phác thảo là tự tâm chảy ra, chưa bị gọt đẻo. Tiếp đó Đông Pha mở giọng chân thành :
     - Ai cũng bảo tôi có phúc, mà thực sự tôi có phúc thật, như thi hào Bạch cư Dị, mới bị giáng chức th́ người thiếp bỏ đi lấy chồng, c̣n tôi được thiếp lo cho hết ḷng !
     Tô Đông Pha nh́n đôi mắt đẩm lệ của Triệu Vân, giờ nầy ông thấy rơ Triệu Vân là một viên ngọc quư mà chính Vương Nhuận Chi đă t́m ra.
     Đông Pha đứng lên đốt hương cho Nhuân Chi, rồi trở lại ngồi cạnh Triệu Vân, ôn tồn nói :
     - Thơ của Bạch Cư Dị nhờ lăo ăn mày sưu tầm cất giữ, c̣n tôi nếu sau nầy thành danh là nhờ ngựi yêu quư của tôi là Triệu Vân !
     Triệu Vân không nói một lời, nhưng nưóc mắt lưng tṛng, nàng nghe như hạnh phúc tràn lên khóe mắt. Đối với nàng, lời nói vừa rồi của Đông Pha đáng giá ngàn vàng, v́ Đông Pha hiểu đựơc tấm ḷng của nàng .
     Tô Đông Pha là một kẻ sĩ đầy khí phách, luôn luôn ông chống lại cường quyền, thơ văn của ông là vũ khí khuynh loát kẻ bạo tàn, bọn tham quan ô lại; nay thất thế, ông nghĩ chỉ một ḿnh ông chịu khổ là phải, cớ sao lại bắt cả gia đ́nh và Triệu Vân đi theo ra hoang đảo !  Đông Pha nh́n Triệu Vân nghiêm trang nói :
     - Thiếp đừng khóc nữa ... án tử h́nh tôi đă có, chung thân cũng có rồi, có điều bắt cả nhà gian khổ cùng tôi là không phải !
     Triệu Vân đáp :
     - Không ai lo cho chồng bằng vợ ông ạ, xin ông cho thiếp theo ông, thiếp sẵn sàng cam chịu vạn nỗi gian truân với người đi đày ! Ông ơi, với một người vợ hiền không hạnh phúc nào bằng hạnh phúc được cùng chồng chung nỗi đắng cay, ông c̣n nhớ nàng Mạnh Khương, chồng là quan đại thần, chỉ v́ không chịu đốt " tứ thư " mà bị cách chức, bị đày đi xây vạn lư trường thành. Nàng đi hơn mười ngàn dặm, tới nơi th́ chồng đă chết. Nàng quyết kiên nhẫn t́m cho được xác chồng, nhưng nàng kiệt sức ngă gục, nước mắt của nàng khiến cho bức trường thành đổ xuống ,chôn vùi nấm xương tàn của người thiếu phụ chung thủy ngoan cường. Có ai biết rằng tại đây nàng đă gặp được chồng !
     Tô Đông Pha im lặng nghe nàng kể, mắt chàng đầy lệ, chàng vô cùng xúc động, thầm khen nàng thấu đáo chuyện đời, tuy xuất thân từ một ca nhi nhưng phẩm hạnh cao quư hơn các tiểu thư con nhà quyền quư, chồng vừa mất chức, bị đi đày như Đông Pha th́ các bà ruồng bỏ !
     Một đêm trước ngày phải xuống thuyền ra hoang đảo, chủ một quán trọ tụ họp được một số người mến phục Đông Pha, tổ chức một buổi tiệc tiễn đưa. Trong tiệc nầy Triệu Vân so dây đàn dạo mấy khúc sầu ly biệt, làm cho không khí buổi tiệc trở nên buồn thảm ...nửa chừng Tô Đông Pha nghe sao tiếng hát của nàng đứt khoản, nghẹn ngào, bất chợt tiếng đàn im bặt; Triệu Vân ngước nh́n Đông Pha rồi gục trên đàn và tắt thở ! Đông Pha ôm chặt lấy Triêu Vân và khóc, thầm nghĩ làm sao chàng có thể kéo lê cuộc sống đọa đày nơi hoang đảo, mà không có Triệu Vân.
     Trong hoàn cảnh tù đày, Đông Pha không thể lo mồ yên mă đẹp cho người vợ hiền, chàng rất đau ḷng. May viên Thái thú Huệ Châu, là người mến phục Đông Pha đă ân cần nói :
     - Tôi không thể giữ Đại phu ở lại Huệ Châu được, v́ lệnh Tể tướng buộc đưa ngài ra đảo gấp, xin ngài đừng lo, tôi sẽ chọn một mảnh đất tốt trên đồi cho phu nhân an nghĩ, tôi cũng sẽ dựng bia hoàn chỉnh cho bà .
     Nghe thế, Đông Pha thấy có phần an ủi và tỏ lời cùng Thái thú:
     - Mai sau nếu tôi có chết xin Ngài thương t́nh nhặt nắm xương tàn của tôi về chôn cạnh mộ Triệu Vân, người vợ hiền yêu quư của tôi !
     Ra hoang đảo, Đông Pha và con sống một cuộc đời cùng cực ...ngày ngày Đông Pha nh́n về đất liền thuơng nhớ Triệu Vân, nghe tiếng sóng đại dương dường như có tiếng hát của Triệu Vân ẩn hiện lẩn vào thật năo nùng !
     Trong sự cô đơn gian khổ, sức khỏe của Đông Pha suy kiệt dần. Măi đến lúc vua Triết Tôn mất, Huy Tôn lên nối ngôi, ngài ra sắc chỉ sưu tập lại tất cả tranh và thơ văn của Đông Pha, ngài cũng ra lệnh trả tự do cho Đông Pha.
     Khi thuyền đón Đông Pha cập bờ, mọi người ra đón ông rất vui mừng. Thái thú Huệ Châu đưa Đông Pha lên đồi thông viếng mộ Triệu Vân. Ông cũng đă chuẩn bị hương hoa cúng trước mồ, đoạn Đông Pha sụp xuống ôm lấy bia, khóc thảm thiết và gục chết trên mộ nàng. Cả đoàn người ra đón Đông Pha đều kinh hoàng... Lá ngô đồng ngập vàng lối đi , mưa thu đổ lất phất như khóc cho một chuyện t́nh nghệ sĩ của hai khách tài hoa !

     Phạm Văn Tốt
     Portland-Oregon