Quốc Gia Hành
Chánh    >> Home


Ông Phó Đốc Sự

        Năm 1972 tốt nghiệp ra trường tôi chọn nhiệm sở về tỉnh Kontum. Đa phần sinh viên các khóa mới ra trường đều phục vụ ở các tỉnh xa Sài G̣n hay các tỉnh nhỏ thường được xếp là vùng nước độc, có lănh tiền phụ cấp và thăng trật nhanh hơn, một năm rưỡi so với hai năm ở các tỉnh lớn, đông dân và tương đối an ninh. Lúc bấy giờ rất hăng hái, ḷng tràn đầy nhiệt huyết dấn thân phục vụ đất nước, cho dù đi bất cứ nơi đâu. Hơn nữa khi chọn về những nơi lừng danh chiến trận như B́nh Long, Trị Thiên hay Kontum th́ toàn thể hội trường anh em vỗ tay ḥ hét nhiệt liệt tán dương. Chỉ có vậy thôi, cũng đủ để tự hào như người anh hùng sắp ra trận.

        Trước khi rời Sài G̣n tôi ra đường Lê Lợi đi dọc theo vỉa hè để t́m mua một tấm bản đồ tỉnh Kontum cở lớn dùng để treo tường hay lót dưới bàn có phủ kính dày. Ghé qua văn pḥng Bộ Nội Vụ nhận sự vụ lệnh và giấy trưng vận Hàng Không Việt Nam đi Pleiku. Khi ấy, sau “Mùa Hè Đỏ Lửa” phi trường Kontum bị hư hại nặng chưa được phục hồi nên đường bay chỉ tới Pleiku và sau đó phải đi xe đ̣ tự túc hơn 40 cây số nữa để lên Kontum. May mắn, nhiệm sở có hai chỗ mà anh bạn cùng đi với tôi lại là người quê quán ở đó nên cũng yên tâm.

        Hành lư mẹ xếp chật cứng va li không c̣n chỗ trống nên một số sách c̣n gởi trong Kư Túc Xá hôm dọn trả pḥng về quê đành phải để lại nhờ Bác Giám thị giữ dùm, chờ lần tới về Sài G̣n sẽ lấy. Chỉ nhét duy nhất một quyển “Soạn Thảo Công Văn” của Giáo Sư Lê Thái Ất và một con dấu bằng đồng khắc tên tôi để làm hành trang lên đường.

        Khi nhận nhiệm sở, ban đầu Trung tá Tỉnh trưởng định cử tôi đi làm Phó quận Kontum (Châu thành) nhưng sau đó v́ nhu cầu ổn định và tổ chức bầu cử bổ khuyết hầu hết các Ủy Ban hành chánh xă nên đă giữ tôi ở lại làm Trưởng Ty Hành Chánh thuộc Ṭa Hành Chánh tỉnh. Công việc tương đối bề bộn nhưng may mắn, Ty có được hai Chủ sự pḥng lớn tuổi rất giỏi có thâm niên công vụ gần 20 năm nên mọi vấn đề đều được nhanh chóng giải quyết. Tôi tin tưởng hoàn toàn.

        Công việc hằng ngày vẫn như các cơ quan hành chánh khác, nhưng đặc biệt Ty Hành Chánh đảm trách phần vụ công chứng hay thị thực bản sao nên tiếp xúc với dân chúng trực tiếp nhiều nhất. Có hôm nguyên một nhóm nữ sinh lên ṭa hành chánh tỉnh chờ xin thị thực bản sao giấy tờ để nộp đơn dự thi Tú Tài 2. Các cô x́ xầm ông Trưởng Ty trẻ quá. Nói nhỏ nhau nghe.

        - Tốt nghiệp Đại học mà ra chỉ kư tên thôi sao? 

        Nhớ hôm đầu tiên khi nhận bàn giao Ty vui lắm. Cả ṭa hành chánh ngoài ông Phó Tỉnh trưởng chỉ có ba ông thuộc ngạch Đốc sự và tôi là người trẻ nhất mới ra trường. Không nh́n đâu xa tôi cũng dư biết là cánh nữ thư kư đang dơi theo, cười nói khúc khích mỗi khi tôi đi ngang qua văn pḥng. Ngồi chưa hết buổi, cô thư kư phụ trách phần hành duyệt xét văn bản đi thẳng vào bàn giấy Trưởng Ty. Bẽn lẽn cô đưa cho tôi xem con dấu ấn kư và môt tờ công văn làm mẫu đă đóng dấu sẵn.

        - Ông Ty xem có vừa đủ khoảng cách để kư tên không ?

        Phía dưới tờ công văn mẫu có in dấu hai hàng chữ màu đỏ như son c̣n chưa ráo mực.

        Trần Bạch Thu
          Phó Đốc Sự

        Tôi gật đầu hơi hănh diện, lần đầu tiên trong đời ḿnh có danh phận. Lúc bấy giờ ở tỉnh nhỏ xa xôi, nhất là miền cao nguyên c̣n rất ít công chức ngạch A. Từ đó tôi nổi tiếng với danh xưng là ông “Phó Đốc Sự” cho dù sau nầy có giữ chức vụ ǵ hay đi bất cứ nơi đâu trong Thị xă.

        Kontum là tỉnh thuộc loại B tuy lănh thổ rộng lớn nhưng ít dân, ngoài thị xă gần 35 ngàn người Kinh, c̣n lại cũng khoảng hơn 40 ngàn người ở các quận, đa số trong các buôn làng người Thượng, nhiều sắc dân khác nhau sống rải rác tận trong rừng sâu. Do đó mà công việc điều hành các hoạt đông về hành chánh thuần túy tương đối thong thả và dễ dàng. Ngày hai buổi ở ṭa hành chánh ra là hết việc. Lại nữa, ông Trưởng Ty tiền nhiệm là người mẫn cán, sắp xếp công việc rất khoa học và ngăn nắp. Ông đă được Bộ cử đi tu nghiệp bên Mỹ trước khi tôi lên thay thế cho nên công việc đă ít mà đâu đă vào đấy nên rất rộng thời giờ.  

        Buổi chiều tối tôi thường hay đi bộ băng ngang qua đường Nguyễn Huệ đến chơi ở nhà Thầy Danh, hiệu trưởng trường Hoàng Đạo, Kontum. Gia đ́nh Thầy ngoài vợ c̣n hai cô em gái hết thảy cả bốn người đều là giáo sư giảng dạy ở trường Trung học trong tỉnh. Có một hôm Thầy Danh và các thầy tụ tập ở nhà ăn uống vui chơi. Được biết tôi có thời gian dạy học ở Trường Tư thục Đồng Nai, Sài G̣n nên Thầy Danh  phấn chí bảo: 

        - Hay là ông Phó mở lớp luyện thi Tú Tài 2 đi.

        Tưởng là chuyện phiếm nhưng sau đó tôi lại thấy thích nên làm thiệt. Tôi bắt đầu quan hệ với Bác Luận, Nghị viên Hội đồng tỉnh nhờ can thiệp với Thầy hiệu trưởng trường Bồ Đề để mượn pḥng lớp trống mở lớp luyện thi vào buổi tối. Thế là tôi giăng bảng quảng cáo lớp luyện thi Tú Tài 2 môn Toán, Lư Hóa trước cổng trường Hoàng Đạo, trường trung học công lập duy nhất của tỉnh Kontum.

        Lần đầu tiên ở tỉnh có mở lớp luyện thi ban đêm nên học sinh đến rất đông, chật kín pḥng học. Tôi cùng với Thầy Danh quyết định tổ chức lớp học theo lối tự quản. Học sinh cử đại diện thu học phí sao cho đủ trang trải chi phí pḥng ốc và điện. C̣n phần tiền trả cho các thầy t́nh nguyện chỉ có tính cách tượng trưng. Ban đầu, tôi phụ trách môn Toán kiêm quản lư cùng với các em, c̣n hai môn Vật lư và Hóa học là do các thầy ở truờng Hoàng Đạo đảm trách. Được một thời gian tôi giao hẳn lại cho các thầy điều hành lớp học cũng như xin giấy phép. Sở dĩ tôi giao hẳn cho các thầy là v́ có dư luận trong giới giáo chức đồn đại không tốt. Họ không gọi là lớp luyện thi mà mỉa mai gọi là lớp đêm của ông “Phó Đốc Sự.”

        Tiếng lành đồn xa, Linh Mục Nguyễn Hữu Nghị, Hiệu trưởng trường Trung học Lê Hữu Từ biết việc tôi làm nên Cha rất ưu ái mời tôi về cộng tác với trường “muốn dạy ở lớp hay sinh hoạt học đường với các em cũng được.” Sinh hoạt ở các trường đạo rất chú trọng về phần tôn giáo và là một phần không nhỏ trong sinh hoạt của nhà trường. Cha đề nghị với tôi sinh hoạt cuối tuần qua các buổi nói chuyện với học sinh về các đề tài nhằm hướng các em về những điều tốt đẹp hơn. Suy nghĩ cẩn thận và có tính thời sự tôi chọn bài thuyết tŕnh đầu tiên ở trường là đề tài “Tuổi Trẻ và Ma Túy.” Tiếng vang rất lớn nên sau đó Cha mở rộng chương tŕnh cho học sinh toàn tỉnh về trường mỗi chiều thứ Bảy cuối tuần để dự các buổi thuyết tŕnh của tôi và có thảo luận cũng như trả lời các câu hỏi của các em.

        Thêm vào đó, kể từ tháng 7 năm 1973 sau khi tốt nghiệp khóa “Quản trị hành chánh căn bản” ở Viện Tu Nghiệp Quốc Gia, Sài G̣n tôi trở thành giảng viên chính thức của Trung tâm Tu nghiệp tỉnh Kontum. Đáng nhớ nhất là trong một dịp Đại hội Quân cán chính được tổ chức tại khu định cư Ngok Long ở ngă ba Tân Phú, tôi được chỉ định thuyết tŕnh về đề tài “Cách mạng Hành chánh.” Trước hằng trăm quân nhân, viên chức trong toàn tỉnh, tôi đă tŕnh bày những thay đổi mới trong cách tổ chức và điều hành các cơ sở chính quyền cũng như làm thế nào để tăng hiệu năng phục vụ dân chúng. H́nh ảnh ông “Phó Đốc Sự” trẻ, thuyết tŕnh hay và đầy thiện chí đă lan nhanh khắp tỉnh lỵ. 

        Tỉnh nhỏ nên càng hoạt động ra bên ngoài th́ càng được nhiều người biết đến, nhất là các vị lănh đạo tinh thần các tôn giáo. Đa số dân Kontum theo đạo Thiên chúa nên các khu phố trong thị xă và các làng ven đều có rất nhiều nhà thờ như Nhà thờ Gỗ, Tân Hương, Phương Nghĩa, Phương Quư, Plei Rơhai, Phương Ḥa, Kon Rơbang … Sự quan hệ tốt đẹp với các Linh mục cũng đem lại nhiều hiệu quả trong công vụ, đặc biệt là đối với đồng bào Thượng.

        Đến cuối năm công việc rất bề bộn, ngoài phần việc hằng ngày, Ty Hành Chánh c̣n lo soạn thảo quyển “Địa Phương Chí” tỉnh Kontum mà phần lớn là thu thập tài liệu và thống kê từ các Ty, Sở liên quan trong tỉnh để cập nhật hóa thông tin. Công việc thứ hai là phối hợp với Ty Điền Địa và Ty Lâm Nghiệp để thiết lập hằng năm bản đồ các “Khu vực sinh sống chính của đồng bào Thượng” gởi về Sài G̣n để ban hành Nghị định chính thức qui định những khu vực nầy. Bởi v́ vẫn c̣n theo đời sống du mục nên người Thượng thường mỗi năm đi xa hơn đốt rừng làm rẫy, canh tác ở những khu vực mới, vài ba năm mới trở lại chỗ cũ. Do đó để bảo vệ quyền lợi về đất đai cho họ, chính quyền qui hoạch các khu vực nầy thuộc quyền sở hữu của người Thượng. Cấm mua bán, sang nhượng hay chuyển đổi đất đai dưới mọi h́nh thức.

        Về nhân sự tại Ṭa hành chánh, cuối năm một số viên chức thâm niên được chuyển đổi đi nơi khác nên có sự sắp xếp lại, tôi được đề bạt giữ chức vụ Trưởng Ty Kinh Tế. Thường th́ hai Ty hoạt động mạnh nhất trong Ṭa tỉnh là Ty Tài Chánh và Ty Kinh Tế. Chỉ nh́n thoáng qua thôi, nhân viên ai cũng nhận biết được sự tín nhiệm của cấp trên đối với người đứng đầu của hai Ty nầy. Phần khác, ngoài sự tín nhiệm c̣n là vấn đề bổng lộc ở đây. Điều hành hoạt động kinh tế, tài chánh toàn tỉnh là một công việc rất phức tạp cả công lẫn tư.

        Thật ra, thế hệ chúng tôi sinh ra khi nước nhà đă giành được độc lập và lớn lên được đi học chương tŕnh Việt ngữ hoàn toàn, khác với thế hệ trước dưới chế độ thuộc địa với tiếng Pháp là ngôn ngữ chính ở nhà trường cũng như ở công sở nên cung cách quan liêu vẫn c̣n và mức độ thân dân cũng chưa thành nếp như các nước tân tiến. Do đó khi chúng tôi ra trường lớp trẻ thuộc tầng lớp mới khi làm việc cũng có nhiều điều mà thế hệ trước vẫn c̣n vướng mắc. 

        Điểm khác biệt chính yếu giữa chúng tôi với thành phần công chức cũ là ư thức về chính trị. Thế hệ chúng tôi có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để tham gia hoặc quan tâm đến các vấn đề chính trị đương thời trong những năm theo học ở bậc Đại học. Phải nói một cách công bằng là đa phần sinh viên đều ra sức rèn luyện về kỹ năng và đạo đức để phục vụ đất nước. Chỉ thiểu số là tham gia vào các phong trào thiên tả chống chánh phủ.  Ngoài ra, một số có tham vọng chính trị c̣n tham gia trực tiếp các đảng phái hoạt động hợp pháp hoặc gia nhập rộng rải vào các phong trào cải tiến dân sinh, dân trí … Tôi được bầu làm Phó Chủ Tịch Ngoại Vụ Đoàn Sinh Viên Phật Tử Hành Chánh trong những năm theo học ở Học Viện QGHC.

        Kontum là tỉnh địa đầu giới tuyến lại là nơi xa xôi heo hút, chuyển vận khó khăn nên vấn đề tiếp liệu rất phức tạp, nhất là vấn đề gạo cung ứng tại địa phương. Hằng tháng các đại bài gạo ở tỉnh đều xin giấy phép về Sài G̣n để mua gạo theo số lượng do Bộ Kinh Tế ấn định với giá tiếp tế chở về tỉnh phân phối và bán lại cho dân chúng. Giá cả do Ủy Ban Vật Giá tỉnh qui định tùy theo thị trường. Căn cứ vào giá tiếp tế tại Sài G̣n cộng thêm với phí vận chuyển sẽ thành ra giá phân phối tại địa phương. 

        Ty Kinh Tế có nhiệm vụ hết sức quan trọng là kiểm kê số lượng gạo chở về địa phương có đúng theo như trong giấy phép hay không. Đường xa, phương tiện chuyên chở đắt đỏ nên các thương gia thường tuồn gạo ra thị trường chợ đen bán luôn tại Sài G̣n, nhưng giá cao ngất ngưởng là khi chở về qua những khu rừng vắng, thông đồng với thợ làm rừng bán cho các tay kinh tài của phía Cộng sản. Do đó mà giá gạo thực tế bao giờ cũng rất cao hơn nhiều so với giá phân phối v́ gạo luôn luôn hút trên thị trường.

        Trước khi kiểm kê kho gạo của các đại bài trong tỉnh, tôi đă từ chối nhận tiền từ một nhân viên trong Ty qua môi giới của các đại bài gạo trong tỉnh. Sau đó, tôi họp tất cả nhân viên Ty và qui định không được nhận tiền biếu xén từ các thương gia. Từ lâu, tôi vẫn quan niệm rằng bất cứ mối quan hệ bất chính nào dù có kín đáo đến đâu, theo thời gian rồi mọi người cũng sẽ biết nên ráng giữ phần ḿnh không làm điều ǵ sai trái.

        Dĩ nhiên, tiếng đồn lan ra khắp nơi, nào là  “ngựa non háo đá” “người hùng giờ thứ hăm lăm” v..v… Nhưng vấn đề là cấp trên sẽ phản ứng ra sao. May mắn, Trung Tá Tỉnh trưởng là người đi lễ Nhà thờ mỗi chiều khi không bận hành quân c̣n ông Phó Tỉnh trưởng lại là đàn anh hiểu biết cùng thế hệ 40 nên rất đồng t́nh và có lời khuyên là chậm rải không nên làm mạnh. Một số đại bài gạo bị thu hồi giấy phép kinh doanh và không được cấp giấy phép mua gạo với giá chính thức từ các cơ quan tiếp vận ở Sài G̣n.

        T́nh h́nh sau đó cải tiến thấy rơ, công việc kiểm tra và tŕnh kư sổ gạo hằng tuần tương đối đi vào nề nếp. Gạo tồn kho ở các đại bài gia tăng dần theo đúng qui định. Giá cả gạo thóc ở mức ổn định. Tôi tŕnh cấp trên tháo kho an toàn theo đúng thời hạn để điều ḥa thị trường gạo trong toàn tỉnh. Trước đây tỷ lệ hao hụt kho an toàn là 1% thường dành chia riêng cho nhân viên coi kho và các phần hành liên hệ. Hoặc có khi cấp trên chỉ thị miệng dành biếu cho người nầy, người kia khi có quen biết với sếp vài ba bao gạo nên rất khó theo dơi và kiểm soát. Tôi tŕnh với Trung tá Tỉnh trưởng ngoài phần hao hụt thật, số c̣n dư nên xung vào quỹ xă hội chi dùng chính thức cho các cơ quan từ thiện khi cần. Ông đồng ư và rất hoan nghênh cho nên mỗi khi có tháo kho, các Cha, Thầy ở vùng sâu, vùng xa mỗi nơi về nhận 5, 3 bao gạo trợ giúp. Tuy ít nhưng cũng là một sự thay đổi rất lớn trong quan hệ giữa chính quyền và nhân dân. 

        Được gần nửa năm, Trung tá Tỉnh trưởng có yêu cầu cần một ông Phó quận phụ giúp đắc lực ông Thiếu Tá Quận trưởng thực hiện các chương tŕnh định cư cho gần 10 ngàn người di tản về từ các vùng chiến sự trước đây như Dakto, Daksut, Tân Cảnh … Tôi t́nh nguyện. Dư luận bên ngoài xầm x́ “chắc là bị đ́” “một cánh én không làm nổi mùa xuân”  v..v… Hơn nữa, sau hội thảo toàn quốc về cải tổ tại Bộ Kinh Tế, các Ty Kinh Tế tỉnh sẽ chuyển đổi trực thuộc về Bộ Kinh Tế với nhân sự ổn định và quyền hành được xem như là cơ quan tự quản tại địa phương. Vị thế Trưởng Ty Kinh Tế đang lên, thế mà tôi lại t́nh nguyện chuyển về quận, nơi đang có nhiều khó khăn, bề bộn không ai muốn đi.      

       Tôi xuống quận nhận nhiệm sở và đồng thời được chỉ định làm Phát ngân viên của quỹ định cư. Chính quyền bắt đầu xây sửa lại các cơ sở hạ tầng cũng như mở mang thêm đường xá ở các khu định cư mới của đồng bào tị nạn.  Khu định cư Ngok Long được thành lập ở ngă ba Tân Phú là nơi tạm trú và sinh hoạt của người định cư lớn nhất. Ngoài công việc thường nhật ở văn pḥng quận tôi c̣n tham gia vào việc cấp phát tiền và phẩm vật cứu trợ cho đồng bào trong các trại định cư hoặc ở những nơi xa xôi, hẻo lánh trong các buôn làng của người Thượng. Gần th́ dùng xe jeep của quận, xa th́ liên lạc di chuyển bằng trực thăng. Dân chúng lục đục trở về lại địa phương mua bán, làm ăn ngày càng đông đúc, trường học mở cửa lại cho kịp mùa thi cử.

        Lịch cấp phát tiền định cư được qui định từng khu vực và thời gian hoàn tất chương tŕnh là trong ṿng 6 tháng. Sau đó có thể xin trung ương gia hạn thêm 3 tháng, nếu chương tŕnh không thể hoàn tất đúng hạn. Ty Xă Hội phối hợp với các cơ quan liên hệ trong tỉnh để kiểm tra lập bảng danh sách người tị nạn từng khu vực, hay từng xă để cấp phát nhu yếu phẩm, gạo, thực phẩm, áo quần, mùng mền. Tôi là phát ngân viên phụ trách nhận và cấp phát tiền cho từng người dân tị nạn căn cứ theo danh sách. Theo luật, Phát ngân viên sau khi có quyết định của tỉnh phải mở một trương mục không lời ở Ty Ngân Khố để lưu giữ tiền mặt. Mỗi tuần 3 ngày tôi đi cùng một ủy ban cấp phát gồm đại diện Hội Đồng Tỉnh, Ty Xă Hội, Ty Sắc Tộc … đến tận nơi phát tiền cứu trợ định cư. Số tiền giải ngân lên đến hằng triệu đồng. Sau 3 ngày phát tiền nếu c̣n dư lại chưa phát kịp th́ kư thác vào trương mục không lời ở Ty Ngân Khố.

        Được vài tuần, Bác Thông, Trưởng Ty Ngân Khố tỉnh, buổi sáng trong khi chờ đợi thủ tục để lănh tiền thường hay mời tôi lên văn pḥng cà phê và chuyện văn. Có hôm Bác c̣n định mời ra quán ăn sáng nhưng tôi từ chối v́ sau khi lănh tiền xong c̣n phải lo đi đến nơi cấp phát cho sớm. Đôi khi c̣n phải ra băi đáp trước để chờ trực thăng đến rước, sợ bị trễ. 

        - Ra quán ăn sáng một tiếng đồng hồ th́ phát về sớm hơn một tiếng. Bác nói đùa.

        - Tôi không hiểu ư Bác. 

        Thấy lạ, tôi hơi ṭ ṃ nhận lời với Bác ra quán ăn sáng với nhau. Khi về, nhân viên Ngân Khố vẫn chưa xuất tiền v́ chưa có lệnh của ông Trưởng Ty. Tôi ra ngoài chờ.

        Sau nầy đúng thật, tôi là Phát ngân viên luôn về sớm và không có khiếu nại của dân chúng bao giờ. Bác Thông thường ra lệnh xuất tiền mới trong kho và nhân viên chỉ đo bằng thước là biết số lượng nên khi nhận tiền rất chính xác, không mất nhiều th́ giờ để đếm. Khi phát cho dân chúng, chỉ xem theo số thứ tự mà rứt ra nên ít sai sót. Dân Thượng rất thật thà khoe với các Cha là ông Phó Thu luôn phát tiền mới và đầy đủ.

        Bác Thông thương và giúp đỡ tôi thật t́nh. Bác làm Trưởng Kho Bạc ở tỉnh từ thời Pháp thuộc. Bác hay khen tôi không phải v́ giỏi mà v́ công việc tôi làm. Rơ ràng với số tiền lănh ra hằng tuần lên đến hơn 5 triệu đồng và thời gian phát có thể kéo dài cả tháng trời. Bác chỉ cần xem qua số tiền tôi kư thác vào trương mục không lời là biết ngay, Phát ngân viên làm đúng hay sai. Chỉ cần gian ư mở một vài trương mục có lời bí mật ở các ngân hàng trong tỉnh th́ với số tiền kư thác 5, 10 triệu đồng sẽ sinh lời mỗi tháng là bao nhiêu. Bác Thông biết rất rơ. Ngoài ra, Bác c̣n làm Biện ở Nhà thờ Tân Hương nơi Trung tá Tỉnh Trưởng đi lễ mỗi chiều. V́ vậy tôi luôn luôn được khen ngợi trong những lần họp báo cáo công tác hằng tháng.

        Trong thời gian đi xuống các làng, xă để cấp phát tiền trợ cấp định cư, thường là tập trung dân chúng ở các trụ sở Ủy Ban Hành chánh xă, tôi nhận thấy có nhiều nơi, nhất là các xă vùng sâu, vùng xa luôn vắng mặt các viên chức phụ trách thông thường như thư kư có khi đến cả ông Phó xă trưởng hành chánh. Cho nên đến kỳ lập sổ lương cho các viên chức xă ấp trong toàn quận, ông Trưởng ban Hành chánh đệ tŕnh danh sách rất đầy đủ, tôi hơi nghi ngờ nên xem lại. Ông nói:

        - Chỉ căn cứ theo danh sách đă có từ trước đến nay thôi ông Phó. 

        Tôi im lặng và chờ kiểm tra. Được một vài ngày, ông Trưởng ban cho biết sự thật là trong danh sách có một số đă vắng mặt từ lâu rồi sau chiến cuộc, có thể họ đă theo gia đ́nh di cư đi nơi khác, nhưng sổ lương vẫn làm như cũ và số tiền thặng dư vẫn lănh ra để chi xài cho các việc khác không chính thức như giao tế, ủy lạo, tiệc tùng hay sửa chữa linh tinh trong quận. Dĩ nhiên, ông nói thật là trong đó cũng có phần quỹ đen cho ông Phó.

        Lúc bấy giờ tôi tự dưng thấy nhớ đến Thầy Bông vô cùng và nhớ luôn bài xă luận đăng trên báo “Cấp Tiến” với tiêu đề “Những con chuột ăn ṃn nền Xă.” Sau đó tôi tŕnh với Thiếu tá Quận trưởng để gởi danh sách về tỉnh xin giải nhiệm các viên chức không c̣n làm việc ở các văn pḥng Ủy ban xă nữa. Ông Quận trưởng nói:

        - Tùy ông Phó.

        Tôi đă từng chứng kiến nhiều nhân viên ở ṭa tỉnh giở cơm trưa trong những gà-men cơm trắng với vài con cá khô hoặc hai, ba lát thịt kho mặn. Tôi lưu ư hỏi thăm, họ vẫn vui vẻ cho rằng như thế cũng rất tốt rồi v́ c̣n biết bao nhiêu người c̣n khó khăn hơn nhiều, chưa kể những người lính hằng ngày, cũng ở gần đây thôi không biết đổ máu và sống chết lúc nào. Từ đó, tôi thường hay cử họ đi công tác trong tỉnh đôi ba lần trong tháng để có thêm tiền công tác phí. Phần tôi với lương bỗng và phụ cấp chính thức cũng đủ để có một đời sống thật sự thoải mái và luôn quan niệm rằng sự liêm chính của người công chức, nhất là cấp chỉ huy là yếu tố căn bản để xây dựng nên một nền công vụ hữu hiệu.

        Đến khoảng đầu tháng 9 năm 1974 khi tôi nhận được Nghị định thăng trật Phó Đốc Sự hạng nh́ th́ t́nh h́nh chính trị tại tỉnh cũng bắt đầu sôi động v́ sang năm 1975 sẽ có cuộc bầu cử nhiệm kỳ mới 4 năm Dân Biểu Quốc Hội. Các đảng phái đang chuẩn bị để đưa người ra tranh cử. Phong trào bài trừ tham nhũng do Linh Mục Trần Hữu Thanh thành lập ở Sài G̣n lan rộng ra đến tận các tỉnh.  Tại tỉnh Kontum cũng có một Ủy Ban bài trừ tham nhũng do Linh Mục Nguyễn Hoàng, Chánh xứ Kon Rơbang làm Chủ Tịch. Dân Biểu đương nhiệm cũng chuẩn bị cho việc tái tranh cử trong nhiệm kỳ tới. Báo chí ở Sài G̣n vào cuộc đăng tin giựt gân ở các địa phương gởi về.  Tố cáo tham nhũng là đ̣n thịnh hành nhất lúc bấy giờ.

        Thiếu Tá Quận trưởng Quận Kontum là người hùng trong chiến cuộc “Mùa Hè Đỏ Lửa” đă chỉ huy lực lượng Địa Phương quân phối hợp với lực lượng Nhảy Dù tái chiếm lại Quân lỵ Kontum và sau đó được vinh thăng Thiếu Tá tại mặt trận. Tại thời điểm sắp sửa tranh cử nầy, chương tŕnh định cư dân tị nạn tương đối hoàn thành tốt đẹp. Danh tiếng và uy tín của ông Quận trưởng đang lên cao tại địa phương, ông biểu lộ ư muốn ra tranh cử chiếc ghế Dân Biểu tại Kontum vào năm 1975.

        Sóng gió nổi lên chính là ở chỗ nầy, các phe phái yếu hơn họp lại đánh phá, họ thu thập các bằng chứng về người cũng như tài liệu gởi về Sài G̣n đăng báo.  Hư thực chưa rơ, nhưng điều hành một chương tŕnh định cư cho gần 10 ngàn người, trong cả năm trời chắc chắn sẽ có nhiều khuyết điểm. Dân Thượng không có giấy tờ hộ tịch và đa số mù chữ nên các hồ sơ chứng minh thanh toán không có chữ kư tên, chỉ toàn là lăn tay. Điểm thứ hai, dân Thượng vẫn c̣n sống du canh, du cư thường xuyên thay đổi nơi cư trú nên danh sách cấp phát không chính xác, tên tuổi trùng lấp dễ nhầm lẫn, sai sót. Chỉ bấy nhiêu thôi cũng đủ để gởi hồ sơ về cho Ủy Ban bài trừ tham nhũng đăng lên các báo tại Sài G̣n. Cuối cùng, ông Phó Tỉnh truởng và Thiếu Tá Quận trưởng Kontum có lệnh về tŕnh diện Bộ Nôi Vụ chờ điều tra.  

        Trước khi bàn giao, ông Phó Tỉnh trưởng đề cử ông Trưởng Ty Ngân Sách, Kế Toán có ngạch trật cao nhất trong các anh em Quốc Gia Hành Chánh lên thay. Quân đoàn cử một ông Trung Tá Biệt Động Quân lên giữ chức vụ Quận Trưởng Kontum. Lúc bấy giờ tôi đang đi công tác ở Sài G̣n và kết hợp nghỉ phép về Mỹ Tho thăm nhà.

        Nhớ hôm trở ra Kontum, khi vừa tới phi trường th́ anh bạn, Trưởng Ty Công Vụ mang xe jeep của quận ra đón, trên đường về nhà, anh bảo rằng tôi đă được Trung Tá Tỉnh trưởng ra Sự Vụ Lệnh cử làm Phó Tỉnh trưởng, chỉ chờ tôi về là kư ban hành. Tôi cười ngất v́ nghĩ là anh bạn nói giỡn. Nhưng sau đó anh nghiêm chỉnh bảo là sự thật và mọi người đều đă biết.

        - Về nhà thay đồ nhanh lên rồi đến ṭa tỉnh tŕnh diện Trung Tá ngay.

        Khi lên tới Ṭa hành chánh tỉnh, mọi người ngóng nh́n tôi tươi cười và luôn miệng chúc mừng Ông Phó. Bấy giờ tôi mới biết là thật rồi, nhưng trong ḷng c̣n lơ mơ, không biết sự t́nh ra sao. Cũng hồi hộp lắm.

        Khi lên lầu gặp ông Trung úy Bí Thư ở pḥng chờ đợi, qua thái độ vui vẻ, bắt tay siết mạnh của viên sĩ quan thân tín nầy tôi tự tin và biết chắc rằng việc ǵ đă xảy ra. Khoảng vài phút sau,  tôi bước vào văn pḥng Tỉnh trưởng. Thật xúc động khi thấy ông bước ra khỏi bàn giấy niềm nở tiến về phía tôi giơ tay siết mạnh. Tôi nói: 

        - Kính chào Trung Tá.

        - Chào ông Phó Tỉnh chứ không phải Phó quận đâu nhé. 

        Trở lại bàn giấy, ông kéo học tủ ra, lấy bản Sự Vụ Lệnh c̣n mới tinh kư trước mặt tôi và gọi đưa qua văn pḥng để sao phổ biến gởi khắp nơi. Tôi ngỏ lời cám ơn ông về sự tín nhiệm và đề bạt nầy. Tôi hứa sẽ cố gắng hết sức ḿnh để hoàn thành nhiệm vụ được giao phó.

        Sau nầy, sự việc được kể lại là sau khi ông Phó đề cử người thay thế, Trung Tá Tỉnh trưởng có tham vấn với một số giới chức thân cận trong tỉnh, cả bên Hội đồng Tỉnh, nhưng quan trọng nhất là ư kiến của Cha chánh xứ họ đạo Tân Hương, Luca Bùi Thủ cùng với các Cha, Thầy. Ngoài ra, Dân Biểu đơn vị Kontum cũng có ư kiến.

        Tất cả đều đồng ư đề nghị lên Trung Tá Tỉnh trưởng, ông Phó Thu là “người trẻ có khả năng và trong sạch hơn cả.” lên thay thế chức vụ Phó Tỉnh trưởng Kontum.

        Sau mấy ngày làm việc cật lực, lễ bàn giao chức vụ chính thức được kư kết vào buổi sáng, buổi chiều tối có mở tiệc lớn trong sân Dinh Tỉnh trưởng với sự tham dự đông đảo của hầu hết các Trưởng Ty, Sở trong tỉnh cũng như các sĩ quan Trưởng pḥng thuộc Tiểu khu Kontum. Thành phần quan khách gồm ông Chủ tịch Hội đồng tỉnh và các Nghị viên. Các Linh Mục, Thượng Tọa và Nhân sĩ địa phương cùng với toàn thể nhân viên Ṭa Hành Chánh tỉnh.

        Phần phát biểu của tôi đầy xúc động, gởi lời cám ơn chân thành đến Trung Tá Tỉnh trưởng, đặc biệt là với các vị lănh đạo tinh thần các tôn giáo. Kế đến là phần chúc mừng của các đại diện ban, ngành. Dân biểu đơn vị địa phương Kontum đă hết lời ca ngợi ông Tân Phó Tỉnh trưởng và hy vọng rằng một chương mới tốt đẹp hơn sẽ được mở ra cho tỉnh nhà. 

        Trần Bạch Thu
       
Long Beach 11/2018