Quốc Gia Hành
Chánh    >> Home


Nhà thơ Kiên Giang : HOA TRẮNG THÔI CÀI TRÊN ÁO TÍM

     Nhà thơ Kiên Giang - Hà Huy Hà là người làm thơ t́nh chân quê Nam bộ hiếm hoi c̣n sót lại ở thiên niên kỷ thứ ba nầy. Đọc thơ ông là thấy cả tuổi thơ ấu ở miệt vườn, gánh hát cúng đ́nh, ngọn khói đốt đồng, nghe văng vẳng tiếng xe ḅ lốc cốc…Có lần ngồi quán cóc ông buột miệng đọc bốn câu ca dao :

        Lồng đèn treo cột đáy

        Nước xoáy lồng đèn xoay

        Dĩa nghiêng múc nước sao đầy

        Ḷng thương người nghĩa ba má rầy cũng thương 

     Tôi reo lên: "Hay quá ! Sao không thấy in trong sách ?". Ông cười, nói nhỏ : "Bà già tao đọc, ngâm nga ru ngủ hồi nhỏ, riết rồi nhập tâm".
     Nhà thơ Kiên Giang sinh ngày 17-2-1929, tên thật là Trương Khương Trinh tại làng Đông Thái, huyện An Biên tỉnh Kiên Giang, cùng quê với nhà văn Sơn Nam. "Vốn liếng về từ ngữ người Kiên Giang rất ít, hàng ngày sống lân la với người Hoa bán tạp hóa và người Khơ-me làm ruộng. Ở đây có thể nói tiếng Việt không phát triển, lại thêm "tiếng lóng" mà người địa phương khác khó chấp nhận. Vốn duy nhất là ca dao được mẹ dạy cho, từ thuở ấu thơ. Vốn quan trọng hơn vẫn là cái tâm, ḷng yêu nước, muốn giới thiệu tâm hồn người dân nghèo xóm ḿnh với cả nước, cùng chia sẻ buồn vui (Sơn Nam - Cùng bạn đoc - Lời tựa tập Hoa trắng thôi cài trên áo tím NXB Văn Học 1/1995).
    Ông từng tự bạch : "Năm 1943 tôi học trường tư Lê Bá Cang (Sài G̣n). Ăn cơm tháng, ở nhà trọ trên một ốc đảo đường Hàng Sanh (nay là Bạch Đằng) gần chùa Long Vân. Khi thức đêm học bài, tôi thấy và nghe h́nh tượng nhạc xe ḅ. Đêm nào đoàn xe ḅ ấy cũng lăn bánh ngang cửa thảo trang. Một thứ nhạc khô khan và thắm thiết, triền miên mà nức nở ngân vang từ những móng sắt vành xe. Tôi thao thức v́ ghiền nghe nhạc xe ḅ, cố t́m những nét sống đẹp để tô điểm thành thơ. H́nh ảnh một chiếc vơng giăng dưới dạ xe chở phân rác, bốn móng ḅ ṃn lẵn,  chiếc roi tơi tả, ngọn đèn chong leo lét nhất là mái tóc phong trần luôn rối tung chính là những nét sống - trong một nếp sống nghèo mà đẹp - của người mẹ đánh xe ḅ. Tất cả là thơ và nhạc. Tôi đă ôm gh́ được vú sữa của nguồn hứng cảm nhưng chắc hẳn chỉ ghi lại được một vài góc cạnh mà thôi. 14 năm sau, kể từ năm 1943, khi trở lại xóm chùa Long Vân, tôi không t́m được nhà trọ năm nào. Nhà tường mọc lên, người cũ đi mất, chết hoặc bị xua đuổi. Năm 1993, xóm chùa, xóm Hàng Sanh đă bị xóa mất. Người cũ mất hết. Chiếc xe ḅ chỉ c̣n trong kư ức.

        T́nh tang ! Lốc cốc ! Tang t́nh !
        Nhạc vang ḥa khúc viễn tŕnh đắng cay
                                    (Nhạc xe ḅ) ".

    Bùi Giáng trong quyển "Đi vào cơi thơ" NXB Ca Dao 10/1969 viết : "'Lành mạnh, thanh cao, vị tha và ái quốc', ông Thiếu Sơn nói không sai một tấc một ly nào cả, khi giới thiệu thơ Kiên Giang. Ông Kiên Giang tuyệt nhiên "không cầu kỳ, không giả tạo" mà đạt tới chỗ sâu thẳm nhất trong linh hồn mọi người, một cách thuần nhiên.
   ….Quê Hương Thơ Ấu của Kiên Giang sẽ nằm trong Nước Việt như Kinh Thư nằm trong nước Tàu. Một Quê Hương b́nh dị thiết tha và h́nh như chúng ta đang đánh mất. Chỉ kêu gọi về trong những trận chiêm bao".
   Thơ Kiên Giang có nhiều câu phổ biến rộng răi như :

            Ong bầu đậu đọt mù u
            Lấy chồng càng sớm tiếng ru càng buồn

            Ngày mai đám cưới người ta
            Cớ sao sơn nữ Phà Ca lại buồn

            Đói ḷng ăn nửa trái sim
            Uống lưng bát nước đi t́m người thương

    Và trong bài thơ "Tiền và lá" ông đề: "Kính tặng thi sĩ Nguyễn Bính để nhớ ngày tá túc ở xóm biển Kiên Giang", có lúc bị nhầm là thơ Nguyễn Bính. Bài thơ có những câu phảng phất tâm hồn chân quê cảm động :

          "Bây giờ những buổi chiều êm
           Tôi gom lá đốt, khói lên tận trời
           Người mua đă bị mua rồi
           Chợ đời họp một ḿnh tôi…vui ǵ !".

    Kiên Giang c̣n là soạn giả cải lương lừng danh cùng thời Năm Châu, Viễn Châu, Hà Triều Hoa Phượng, Quy Sắc…với nghệ danh Hà Huy Hà (Áo cưới trước cổng chùa, Người vợ không bao giờ cưới…). Ngoài ra ông là kư giả kịch trường cho nhiều tờ báo lớn ở Sài G̣n trước 1975 như Tiếng Chuông, Tiếng Dội, Lập Trường, Điện Tín, Tin Sáng…, tham gia phong trào kư giả ăn mày chống Mỹ - Thiệu ngày 10-10-1974. Chính vở tuồng đầu tay của ông là Người vợ không bao giờ cưới đă tạo bệ phóng cho nghệ sĩ Thanh Nga đoạt giải Thanh Tâm, lên hàng ngôi sao trong giới cải lương. Ông lang thang rày đây mai đó, vẫn với bộ vó giang hồ, vai mang túi xách, đầu đội chiếc nón trắng ngă mầu, cả đời lận đận với nghiệp thơ. Sống cuộc sống vất vả, lúc về hưu lui tới thường xuyên Ban Ái hữu Nghệ sĩ số 133  đường Cô Bắc, mở lớp dạy đờn ca tài tử miễn phí  cho học sinh trường khiếm thị Nguyễn Đ́nh Chiểu, thật đúng là h́nh ảnh kẻ sĩ hiếm hoi trong thời buổi kinh tế thị trường.
    Nhắc đến thơ Kiên Giang nhiều người nhớ ngay đến bài thơ nổi tiếng là Hoa trắng thôi cài trên áo tím. Chị Hà Khánh Phương cho biết chị c̣n giữ bài thơ nầy in dưới dạng tờ bướm từ lúc 17 tuổi đến nay trên 40 năm.
    Nhạc sĩ Huỳnh Anh (con trai danh cầm Sáu Tửng) phổ nhạc, nhiều thế hệ ca sĩ hát bài này như Thanh Thúy, Hoàng Oanh, Giao Linh, Trường Thanh và Hồ Điệp ngâm nhiều lần trong chương tŕnh tiếng thơ Mây Tần do Kiên Giang phụ trách trên đài phát thanh Sài G̣n. Kiên Giang cho biết : "Đây là tâm t́nh người trai ngoại đạo đối với cô gái có đạo. Mối t́nh học tṛ tinh khiết, ngây thơ, không nhuốm bụi trần. Năm 1944 tôi ở Cần Thơ học trường tư thục Nam Hưng, dốt toán nhưng giỏi luận chuyên làm bài giùm cho bạn cùng lớp, trong đó có NH. -cô bạn dễ thương thường mặc áo bà ba trắng, quần đen, mang guốc mộc. Có những buổi tan học lẽo đẽo đi theo sau NH.  đến tận nhà cô ở xóm nhà thờ. Cách mạng nổ ra, không có tiền đi đ̣ về quê, NH. biết ư gửi cho, rồi đi kháng chiến, gặp người quen trong đội quân nhạc nhắn:" Con Tám NH.  vẫn chờ mày ". Năm 1955 tôi ghé ngang Cần Thơ, xin phép má của NH. tâm t́nh suốt đêm bên ánh đèn dầu Huê kỳ. Sau đó tôi nghe tin NH. lấy chồng có con đầu ḷng đặt tên là tên ghép lại của tôi và NH. v́ thế chồng cô biết rất ghen tức. Chính v́ lư do nầy tôi đổi bốn câu kết bài thơ này, giống như tống tiễn mối t́nh học tṛ trinh trắng. Kết trước là : "Xe tang đă khuất nẻo đời/Chuông nhà thờ khóc tiễn người ngàn thu/Từ nay tóc rũ khăn sô/Em cài hoa tím trên mồ người xưa" thành cái kết : "Lạy chúa ! Con là người ngoại đạo/ Nhưng tin có chúa ở trên trời/Trong ḷng con, giữa màu hoa trắng/Cứu rỗi linh hồn con Chúa ơi !"….Năm 1999 hăng phim TFS Đài truyền h́nh thành phố Hồ Chí Minh có làm phim " Chiếc giỏ đời người " về sự nghiệp hoạt động văn nghệ của tôi, khi trở về Cần Thơ quay lại cảnh trường cũ, mới hay tin là NH. mất năm 1998. Tôi  mua bó huệ trắng, ra thăm mộ NH. ở nghĩa trang Cái Su. Đúng là 'Anh kết ṿng hoa màu trắng lạnh/Từng cài trên áo tím ngây thơ/Hôm nay vẫn đóa hoa màu trắng/Anh kết t́nh tang gởi xuống mồ".
     Nguyễn Văn Thức trong tờ bướm "Vài nhận định về thơ và các nhà thơ ở thành phố Hồ Chí Minh" có đoạn nhận xét về Kiên Giang: "Một nhà thơ chỉ c̣n giao lưu với Câu lạc bộ thơ Quận là chính, Hoa Trắng Thôi  Cài Trên Áo Tím nay chỉ c̣n là kỷ niệm. Đôi khi tôi thấy nhà thơ buồn như sương giá, lạnh quanh đời". Tôi nghĩ một nhà thơ 76 tuổi, dời chỗ ở hơn chục lần, đấu tranh v́ độc lập đất nước, làm thơ, soạn tuồng cải lương, viết báo tận tụy cống hiến cho đời, để lại nhiều câu thơ hay là một thành công về văn học, là một tâm gương sáng trong cuộc sống hôm nay. Nhà văn Sơn Nam tinh tế khi viết: "Một cuộc đời lăn lóc, chẳng bao giờ khấm khá, về già làm chuyện ái hữu, tương tế, quả là thành đạt, không xấu hổ với đất nước. Đây là một người bạn cùng xóm, cùng làng, cùng xứ U Minh mà tôi lấy làm tự hào và thật ḷng ca ngợi".
    Mới đây ngồi uống bia cùng ông ở quán cóc, trong một xóm lao động nghèo gần cầu Nhị Thiên Đường quận 8, ông bảo sắp bán nhà, giọng buồn buồn nặng trĩu tâm tư. Buổi chiều thành phố thường có những cơn mưa dông, gió giật mạnh, lạnh căm căm, thương Kiên Giang một đời tận tụy với thơ, với cuộc sống !
     Văn Nghệ Sông Cửu Long