Quốc Gia Hành
Chánh    >> Home


MÁI ẤM

     Mấy tuần trước đây, tôi được xem một bài báo Mỹ nói về những người homeless tại một khu phố Bắc Dallas. Người ta than phiền tại nơi đây nay đang xuất hiện thêm nhiều người vô gia cư hôi hám, ăn mặc lôi thôi lếch thếch, họ la cà vào các cửa hiệu hay ngồi tụm năm tụm ba tại các công viên. Các cửa hiệu, nhà buôn than phiền v́ bọn nàyï làm cho khách hàng e ngại sợ sệt khi vào mua đồ.
     Bài báo khiến tôi nhớ lại trước đây khá lâu, tôi hay suy nghĩ về những người homeless, về những con chim không tổ, những người đă đánh mất mái ấm gia đ́nh, lang thang theo kiếp sống đầu đường xó chợ, những kẻ cùng đường đă từ bỏ cuộc sống định cư để chuyển sang đời du mục…
 . . Tôi nhớ hồi đầu năm 1981 tại Sài G̣n, khi được thả về từ trại giam, y như trên cung trăng rơi xuống, cái ǵ cũng thấy khác lạ. Điều làm tôi ngạc nhiên là Sài G̣n bây giờ sao quá nhiều người ở lề đường: tha ma nghĩa địa, gầm cầu, vỉa hè, công viên. . . chỗ nào cũng có. Có điều là, trước năm1975 tôi không hề thấy bóng một người vô gia cư nào ở Thủ đô hoa lệ này. Có hôm tôi thấy một gia đ́nh ba bốn người, vợ chồng con cái quây quần bên nồi cơm nóng trên manh chiếu tại một vỉa hè đường Vơ Tánh, có lần thấy một bà mẹ đang nấu cơm bên chiếc ghế đá công viên, để đứa con độ một tuổi nằm tênh hênh trên chiếu.
     Tôi được biết họ đa số là những người đi kinh tế mới trốn về, chẳng thà sống ở tha ma, gầm cầu c̣n hơn tại những nơi sơn lam, chướng khí. Tôi cũng nghe nói trong số ấy nhiều người trước kia là dân sang, có nhà mặt đường, đi vượt biên bị lấy nhà, nay phải kéo lê cái thân tàn ma dại trong cảnh màn trời chiếu đất. Hồi mới vào trại cải tạo được một năm, chúng tôi đọc báo thấy nhân dân nô nức lên xe đ̣ đi xây dựng vùng kinh tế mới. Nhà nước thi hành chính sách dăn dân, hồi ấy nhiều người sợ quá bán tống táng đồ đạc, nhà cửa để hưởng ứng chính sách rồi đi cho nhanh. Họ được đưa lên những vùng đồi núi, đất đai khô cằn như sỏi đá, cầy cuốc bao năm cũng chỉ được vài bao khoai sắn, họ ăn vào vốn dần dần cho đến khi kiệt quệ, bèn đánh liều trốn về thành phố. Kẻ chiến bại phải chấp nhận cái thân phận của ḿnh, họ đă bị đẩy xuống tận cùng đáy xă hội. Tự cổ chí kim bao giờ cũng thế, kẻ chiến thắng lấy đi tất cả: nhà lầu, biệt thự, xe ngựa xênh xang.
     Tôi nh́n đám vô gia cư này bằng chút ái ngại nhưng không thấy xúc động xót thương ǵ nhiều cho lắm v́ tôi phải thương cho chính cái thân tôi như trăm ngh́n người khác, cuộc đời tôi cũng chỉ là một vở kịch bi đát năo nùng.
                     Anh hùng mạt lộ, giang san tiêu điều…
     Ở tù về, ông th́ chẳng ra ông, thằng cũng chẳng ra thằng, đi làm không ai mướn, trong đầu lúc nào cũng vấn vương cái mối lo ghê gớm “không biết nó sẽ bắt lại lúc nào”, và nhất là h́nh ảnh của những hàng rào kẽm gai đêm đêm lại hiện lên trong trí y như cơn ác mộng.. . . cái giá mà kẻ bại trận phải trả.
     Họ ở lề đường, màn trời chiếu đất nhưng lại không phải đeo cái mối lo ghê gớm như tôi. Tôi có cảm tưởng như xă hội lúc bấy giờ hoàn toàn không c̣n có t́nh thương, con người chỉ thương cho chính cái bản thân của ḿnh. Họ lo sợ, chán chường, đâu đâu cũng chỉ nghe thấy toàn là những tiếng thở dài. Không ai làm ǵ hơn được.
     Khoảng hơn một năm sau, v́ số người vượt biên chết ch́m ngoài biển đầy cả ra, Liên Hiệp Quốc và nhiều tổ chức nhân đạo khác đă thực hiện được chương tŕnh ra đi trong trật tự. Tôi vội vă nộp đơn ngay, nhưng diện anh em ưu tiên thấp lắm, nó chỉ cho ḿnh một chút hy vọng mong manh, nhưng có cũng c̣n hơn không. Tôi theo dơi hồ sơ hết tháng này sang tháng khác, năm nọ đến năm kia, chừng mấy năm sau tôi làm đơn khiếu nại được biết hồ sơ đă nằm ở phố Hàng Bài Hà Nội. Thế rồi một buổi chiều. . . thật y như một phép lạ, khi sắp bước sang thập niên 90, tôi nhận được giấy của Sở Ngoại Vụ mời đi sơ vấn, phỏng vấn. Khi ấy mới biết là hai bên đă thỏa thuận thực hiện chương tŕnh ra đi chính thức dành cho người cải tạo và những người có thân nhân bảo lănh được ưu tiên đi trước. Thế là tôi được đi ngay trong đợt đầu, toàn bộ danh sách kỳ này vào khoảng trên 3000 người.
     Hầu hết những người có tên trong danh sách này có thân nhân bảo lănh, họ đă nộp đơn xin đoàn tụ trước đây, chỉ có một số rất ít không có thân nhân tại Mỹ. Khi chuẩn bị ra đi, một ông cải tạo không có thân nhân đến nhà chơi bảo tôi:
     -Tôi chắc là được cấp nhà, v́ tôi không có thân nhân, tôi biết ở đâu? Anh có thân nhân, anh ở nhà người thân.
     Ông ấy lư luận dài ḍng văn tự, tôi lấy làm lạ hồi xưa ông ấy đă là sĩ quan cao cấp mà sao có thể dễ tin như thế.
     Những tin đồn về việc cấp nhà đă loan truyền từ lâu, nhiều người lạc quan tin tưởng nhưng cũng có nhiều người đả phá kịch liệt những tin vịt cồ. Có người nói:
     -Mấy ông này được voi đ̣i tiên, đă không mất đồng xu nào, được đi cả gia đ́nh, ngồi máy bay đánh vù một cái ngon lành, người ta đi vượt biên mất bao nhiêu tiền, chết ch́m chết bắn cả đám mà c̣n chưa tới nơi được. Được đi máy bay sướng như tiên mà c̣n đ̣i cấp nhà nữa! Ối giời đất ơi!
     Khi sang Bangkok Thái Lan, trong những ngày tạm cư chờ vào Mỹ, sở USCC và sở di trú đă cho các cô nhân viên người Việt hướng dẫn chúng tôi những điều cần biết khi vào Mỹ, có một ông cải tạo hỏi về việc cấp nhà, ông nghe nói diện cải tạo được cấp nhà, cô nhân viên đáp:
     -Thưa Bác, chắc là không có đâu, v́ cái nhà nó to tát lắm. Vợ chồng cháu qua Mỹ đă lâu vẫn chưa mua được nhà! Chắc không có đâu bác ạ!
     Tôi vào Mỹ đúng vào ngày mùng bốn Tết Nguyên Đán, đầu thập niên 90. Hôm sau tôi hỏi người nhà:
     -Nghe mấy ông cải tạo ở Việt Nam cứ đồn sang đây có một số được cấp nhà….
     Tôi chưa nói dứt câu th́ thân nhân tôi gạt đi ngay:
     -Ối giời ơi! Mỹ mà c̣n ở lề đường đầy cả ra, bữa nào đưa ông lên Dallas xem, trắng có, đen có. . .Nhà ở đâu mà cấp cho các ông?
     Rồi người nhà tôi kể dông dài thêm:
     -Vào những ngày lễ lớn, nhà thờ làm đồ ăn cho người nghèo, dân vô gia cư, ở đây gọi là homeless xếp hàng chờ dài dài, trắng có đen có nhưng không thấy có người ḿnh.
     Tôi lấy làm lạ: một đất nước giàu có sung túc nhất thế gian, đă tiêu thụ một phần ba nhiên liệu trên thế giới, một nước đă có số xe hơi bằng số xe của tất cả các nước trên thế giới cộng lại. . .thế mà vẫn c̣n có người ở đầu đường xó chợ, thế mới biết trên thế gian này, ở bất cứ xă hội nào đâu đâu cũng có những kẻ cùng đinh khố rách. Tôi bèn viết thư về cho bạn bè ở Việt Nam để nói cho họ biết rằng Mỹ trắng, Mỹ đen c̣n ở lề đường đầy cả ra, con ruột người ta mà họ chưa lo được huống hồ chúng ḿnh. Có người viết thư sang cám ơn đă cho họ biết những điều kỳ thú, họ nói chưa thấy ai nói đến cái thế giới của những người cùng đinh khố rách ấy.
     Hồi ấy, tôi hay ṭ ṃ t́m hiểu về những người homeless. Tôi lấy làm lạ, ở cái xứ thời tiết khắc nghiệt như thế này mà sao họ có thể sống ngoài đường. T́nh cờ, tôi đọc được một bài trong tờ tập san Mỹ cho biết, họ ước lượng có vào khoảng từ 1 cho tới 3 triệu người vô gia cư, đa số tập trung tại những thành phố lớn, riêng tại Nữu Ước có tới gần một trăm ngàn ăn mày homeless. Phần nhiều họ bị mất việc, hết tiền, khánh tận, cũng có nhiều người lười biếng không chịu đi làm.
     Họ có phỏng vấn một ông homeless, ông ta nói mới đầu ông chỉ tưởng ở lề đường vài tháng thế mà thời gian cứ vô t́nh lững lờ trôi đến nay đă được ba năm. Cũng có giả thuyết nói họ là những người có tiền án h́nh sự trộm cướp, nay đi làm không ai mướn, ở đây người ta kỵ nhất tội phạm, một xă hội trông rất là đầy t́nh người nhưng kỷ luật lại cứng rắn như sắt thép. Tôi nghĩ nếu như vậy lại càng đẩy người ta vào chỗ cùng đường, kẻ đă cùng đường lại dễ sa chân phạm tội. Họ được nhà thờ, hội từ thiện cho quần áo, thỉnh thoảng cho ăn, vào những đêm đông giá lạnh họ được vào nhà trú shelter của ṭa tỉnh, bần hàn nhưng được cái tự do, mặc kệ cho cuộc đời trôi theo ḍng nước. Họ cũng có thể là những người mang tâm hồn thi sĩ, triết gia, nh́n cuộc đời phù du mong manh như cơn gió thoảng: Cuộc đời là cái quán trọ, người chỉ là khách qua đường, nhân sinh thiên địa gian nhất nghịch lữ…
     Khoảng gần một năm sau, lần đầu tiên tôi thấy một người homeless tại một ngă tư có nhiều xe qua lại, đó là một cô Mỹ trắng, trông có vẻ cũng đàng hoàng, ăn mặc tươm tất, tay cầm cái bảng “hungry, need help”, tôi đói, giúp tôi với. Rồi một thời gian sau, tôi gặp một đôi vợ chồng Mỹ trắng tại cửa thư viện, trông họ cũng đàng hoàng, người vợ chạy lại xin tôi bảo: “I’m so hungry! Tôi đói quá!”
     Người Mỹ ít khi cho tiền người nghèo hay homeless, chắc họ cho là bọn này lười biếng. Tôi th́ không bao giờ từ chối, gặp họ xin tôi đều cho v́ nghĩ rằng cực chẳng đă chứ ai muốn làm cái nghề bị xúc phạm nặng nề đến nhân phẩm như thế, vả lại họ cũng phải cần sống, cần được giúp đỡ. Mỗi lần cho tiền, đều được nghe họ cầu chúc God bless you, cầu Chúa ban ơn phước cho ông, họ c̣n biết tin Thượng Đế, chắc là những người tốt c̣n có lương tâm.
     Tôi ngày càng được biết nhiều hơn về cái thế giới của những người homeless. Có lần theo dơi chương tŕnh trên TV được biết những chuyện thật ghê rợn của kiếp sống du mục này. Hôm ấy họ nói về những người sống dưới đường hầm xe điện ngầm và đặt tên cho bọn này là mole, chuột cống, v́ sống y như chuột. Họ phỏng vấn một một người mole đă sống ở đường hầm bẩy năm, anh ta nói nhiều người tối ngủ say lăn ra đường rầy bị xe điện cán chết.
     Cách đây khoảng bốn, năm năm lần đầu tiên tôi thấy cuộc đời của một người homeless được đưa lên trang nhất của một tờ báo Mỹ tại địa phương, hôm ấy tôi vào chợ thực phẩm Mỹ mua đồ ăn và tự nhiên chú ư đến bài báo. Đây là một vụ án mạng tại tỉnh Grand Prairie ở gần đây, nạn nhân là một người đàn bà da trắng, 38 tuổi, homeless, gái măi dâm bị đâm chết tại một nhà kho bỏ hoang gần đường Abram. Nạn nhân từ nhiều năm nay sống vất vưởng trong khu vực này. Một cái chết thê thảm của một người đàn bà đầu đường xó chợ, nghiện ngập, được coi như cặn bă xă hội, nhưng kẻ nạn nhân khốn cùng ấy vẫn c̣n may mắn hơn hàng trăm ngh́n nạn nhân khác ở cái xứ nghèo đói lạc hậu bên nước tôi v́ bà ta c̣n được nhắc tới trong khi hàng ngh́n người khác cũng đă chết thê thảm như thế mà không được ai biết tới.
     Người ta đăng cả h́nh ảnh của nạn nhân, khuôn mặt đầy phong sương nhưng vẫn c̣n giữ được những dáng nét của một dân tộc văn minh. Đôi mắt trông mất hết vẻ tinh anh, đôi mắt người đà bà đau khổ thật chẳng khác nào một vùng đất khô cằn như sỏi đá. Mái tóc hung vàng chờm xuống trán, g̣ má cao, thoáng trông người ta cũng thấy được bao nhiêu năm tháng ê chề chồng chất.
     Đây là một bài báo dài, người kư giả kể lể khá đầy đủ về lai lịch kẻ xấu số. V́ có lẽ đây là một vụ án mạng và nhất là cuộc đời thật bi thảm của một con người tại một xứ sở văn minh sung túc, cũng có thể họ coi đó là một trường hợp hy hữu. Một bài viết rất khách quan nhưng không kém phần ư nghĩa về cuộc sống xă hội và định mệnh con người.
     Ông kư giả biết được cả tên tuổi, lư lịch nạn nhân: Nàng sinh ra trong một gia đ́nh Mỹ trắng có cha mẹ đàng hoàng, được đi học, rồi trưởng thành, có công ăn việc làm, có bạn trai... rồi một mối t́nh chớm nở, nàng có chồng, hai con. Người kư giả nói đó là điều lư tưởng của nhiều người Mỹ.
     Rồi không hiểu v́ sao gia đ́nh đổ vỡ, chuyện này tại Mỹ xảy ra như cơm bữa vậy. Chồng đem hai con đi một nơi, vợ một nẻo, một hai năm sau bị đuổi ra khỏi nhà, không rơ lư do, tôi chắc bà ta mất job không có tiền trả tiền nhà. Ở cái xứ tiền trao cháo múc này, không có tiền là a lê hấp đi chỗ khác chơi! không như bên ḿnh thuê nhà rồi chiếm nhà luôn.
     Người đàn bà lang thang ngoài hè phố, có lẽ nàng tưởng rằng chỉ sống bên lề đường vài tháng và một ngày nào sẽ tạo dựng lại được mái ấm gia đ́nh, có lẽ nàng cũng nghĩ rằng ḿnh sẽ được hưởng hạnh phúc của đời người. Nhưng đến một lúc nào con người sẽ không c̣n khả năng để lái cuộc đời theo ư ḿnh và đành buông xuôi cho định mệnh, có dè đâu nạn nhân ngày càng kéo dài cuộc đời vô gia cư, lâm vào cảnh nghiện hút, rồi măi dâm, ăn mày để kiếm sống, và ngày càng lún sâu trong vũng bùn lầy nhơ bẩn, và cứ mặc cho đời lạnh lùng trôi theo ḍng nước mắt…
     ...Nạn nhân hay lui tới trong mấy con đường ở phía tây thành phố từ bao lâu nay và rồi bị đâm chết tại một nhà kho, hai nhát ở cổ, một nhát ở lưng, chắc cũng lại do phường cặn bă xă hội gây nên và có lẽ người ta cũng chẳng cần điều tra cái chết của những người cùng đinh vô tích sự.
     Bà ta cũng đă từng có một mái ấm gia đ́nh, có hạnh phúc lứa đôi nhưng . . .ngày ấy đă xa lắm rồi, cái thời ấy nay c̣n đâu?
    Nghe nói trước đó mấy năm nạn nhân có gặp một bà cô, bà thím ǵ đấy, c̣n chồng con th́ biệt tăm biệt tích. Tôi thường nghe nói điện ảnh Mỹ hết đề tài, họ quay lại những đề tài cũ, đây cũng là một đề tài hiếm có thuộc loại drama bi thảm hiện thực, nhưng điện ảnh Mỹ lại không chú ư đến những đề tài hiện thực xă hội như điện ảnh Ư mà chỉ quay những phim hoạt động “action” như trinh thám, bắn giết.
     Người đàn bà đă một thời là con người tốt của xă hội, có gia đ́nh hạnh phúc, nay chết thê thảm, tứ cố vô thân, trên không rễ dưới không chằng.
     .. . Và rồi người kư giả lạnh lùng kết luận:
. . . BURNED BEYOND RECOGNIZATION
. . . Hỏa thiêu vô thừa nhận. .

     Trọng Đạt